کاروانسرای شاه عباسی ورده

------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

كاروانسراي ورده، از بناهاي دوره شاه عباس صفوي است

كاروانسراي شاه عباسي ورده در يك كيلومتري شمال روستاي ورده و در بخش فرقان واقع شده و در 40 كيلومتري شمال ساوه قرار دارد. به گزارش خبرگزاري دانشجويان ايران، كاروانسراي فوق فاقد كتيبه يا سنگ نوشته بوده و با توجه به سبك و سياق معماري آن و معروفيت آن به كاروانسراي شاه عباس اول، به احتمال زياد از بناهاي دوره شاه عباس كبير مي‌باشد كه در دوره قاجاريه نيز از آن استفاده مي‌شده و تغييراتي جزئي در آن داده شده است. اين بنا با حياطي مستطيل‌شكل، با چهار ايوان بنا شده كه ورودي آن در قسمت شمالي حياط قرار دارد. در وسط سه جبهه ديگر حياط ايوان‌هايي است كه در كنار آنها در هر طرف دو تاقچه و در وسط ضلع مقابل درگاه ورودي كه اتاق‌هاي پشت ايوان‌ها ديده مي‌شود. اين اتاق‌ها داراي تاقچه و اجاق ديواري با دور كشو چاله كرسي در كف مي‌باشند. در طرفين اين ايوان‌ها تاق‌نماهايي وجود دارد كه هر كدام داراي تاقچه‌اي در ضلع روبه‌رو و يك اجاق هستند. در چهار تاقنماي ايوان‌ها كه در گوشه‌هاي اضلاع شرقي و غربي هستند، به طور قرينه ورودي‌هايي به طويله قرار دارد، اين چهار طويله كه در پشت تاق‌نماهاي داخل‌ حياط مي‌باشند، به وسيله ايوان‌هاي بزرگ و اتاق پشت آن‌ها از هم تفكيك شده‌اند. سقف اين طويله‌ها گنبد و بر روي چهار تاقي و تماما با آجر و به صورت تاق ضربي كار شده‌اند؛ به جز سه اتاق پشت ايوان‌هاي جنوبي و شرقي و غربي، اتاق ديگري جهت پذيرايي مسافران نبوده و مسافران ايوانها مجبور بودند در تاق‌ نماهاي داخل حياط و داخل طويله به سر ببرند. كف ايوان‌ها و تاقنماي حياط و طويله‌ها و هشتي و طاقنماهاي جبهه شمالي خارج كاروانسرا به طور كامل با ‌آجر و به طور ضربي فرش شده‌اند ولي كف پيشخوان و مدخل هشتي و مدخل حياط و اطراف ديوارهاي داخل به حياط سنگفرش مي‌باشد تمام طاق ها جناقي و گنبدها نيمه كروي خفته هستند كه بر روي چهار تاقي‌ها با يك سري كاربندي روي آن‌ها به وجود آمده‌اند. در جبهه خارجي كاروانسرا و در دو طرف دروازه آن ده تاق‌نما وجود داشته كه دو تاقنماي شمال شرقي خواب شده و اولين تاق‌نماي سمت شرق را نيز با سنگ مسدود كرده‌اند. از اين بين، پنج تاقنماي مدخل كاروانسرا تقريبا سالم مانده‌اند. در چهار گوشه خارجي كاروانسرا چهار برج و در وسط سه ضلع جنوبي و شرقي و غربي يك برج وجود داشته كه تقريبا شكل نيمه‌مخروطي داشته‌اند. تزئينات اين بنا شامل لچكي‌هاي مدخل پيشخواني مي‌باشد كه با آجر به اشكال لوزي پيوسته نماكاري گرديده است پيشاني تاقنماهماي وسط دو جبهه نيز با آجر به طور راسته و خفته نما كاري شده؛ ولي در پيشاني ساير تاق‌نماها به طور عمودي كار شده است. كاربندي‌هاي آجري زير گنبد هشتي بنا را نيز به صورت مقرنس‌كاري درآورده‌اند. مصالح به كار رفته در اين بنا شامل آجر، سنگ، ملات گل و گچ و خاك مي‌باشد. بناي فوق به تاريخ 1354/7/14 و به شماره 1188 در فهرست اثار ملي ايران به ثبت رسيده است. انتهاي پيام

https://www.isna.ir/news/8212-01544/%D9%83%D8%A7%D8%B1%D9%88%

---------------------------------------------------------------------------------------

کاروانسرای شاه عباسی ورده

کاروانسرای شاه عباسی ورده ، که از دوران صفویه به یادگار مانده 50 سال است که تبدیل به آغل گوسفندان شده و متاسفانه به علت عدم رسیدگی ، چندین طاقنمای کاروانسرای شاه عباسی ورده ویران شده و هم اکنون نیز به علت از بین رفتن پی طاقنما ها به مرور زمان در حال تخریب 100 درصدی است و نیازمند مرمت فوری است. کاروانسرای شاه عباسی ورده در کنار جاده سنگفرش شده قزوین به اصفهان قرار گرفته است.
آدرس کاروانسرای ورده (شاه عباسی) : استان مرکزی ، شرق شهر مامونیه ، کیلومتر 37 جاده ساوه به بوئین زهرا ، در یک  کیلومتری شمال شرقی روستای ورده

دروازه اصلی و ایوانهای شرقی و غربی کاروانسرای ورده

شماره ثبت در فهرست آثار ملی ایران : 1188 تاریخ ثبت 14/07/1354 ه خورشیدی
مختصات جغرافیایی ، آب و هوا ، نقشه و … :  E 50″16’13.30      N 35″15’29.15
ارتفاع از سطح دریا : 1591 متر
نامهای دیگر : شاه عباسی

دروازه اصلی کاروانسرای ورده و طاقنماهای بیرونی

پیرامون نام (وجه تسمیه) : به علت وقوع در شمال شرقی روستای ورده به نام همین روستا شهره شده و یکی از کاروانسراهای احداث شده در دوران شاه عباس می باشد.
دوران و بانی اثر : صفوی ، شاه عباس یکم صفوی
امکان بازدید : به علت نداشتن حریم و رها شدن آن امکان بازدید مهیاست.

سه ایوان کاروانسرای شاه عباسی ورده

پیشینه و تاریخچه کاروانسرای ورده:
قالب کاروانسراهای موجود در ایران توسط شاه عباس یکم برای احیاء جاده ابریشم احداث و یا تجدید بنا شده بود و کاروانسرای شاه عباسی ورده نیز یکی از همین کاروانسرا ها می باشد. یکی از نکات جالب کاروانسرای ورده وجود راه قدیمی سنگ فرش شده قزوین به اصفهان در مجاورت این کاروانسرا می باشد. که پس از طی 6 کیلومتر در جاده فرعی روستای ورده ، آثار جاده قدیمی نمایان است.

کتری چوپانان در کاروانسرای ورده (آغل 50 ساله)

مشخصات و معماری کاروانسرای ورده :‌
کاروانسرای ورده در ابعاد حدودی 50 در 50 متر احداث و دروازه کاروانسرا در جبهه شمالی آن واقع شده و دو طرف پیشخوان مدخل دو سکو وجود داشته که در حال حاضر تنها آثار آن باقی مانده است. پس از پیشخوان و مدخل کاروانسرای ورده یک هشتی وجود دارد که شمال آن مدخل و جنوب آن درگاه ورودی حیاط و دو طاق نمای بزرگ شرق و غرب آن جهات اربعه این هشتی را تشکیل می دهند. اضلاع این گوشه ها شامل دو طاقنمای کوچک در جنوب شرقی و جنوب غربی و دو راه پله که هر کدام با 13 پله به پشت بام کاروانسرای ورده راه دارند.

طاق هشتی کاروانسرای شاه عباسی ورده

طاقهای هشتی کاروانسرای شاه عباسی ورده با چهار فیلگوش و چهار شکنج و کاربندیهای بین فیل گوشها ، شکنجها و کاربندی های بالای آنها پاکار گنبد را بوجود آورده و گنبدی نیمه کروی خفته این هشتی را  مسقف نموده است. در دو طرف ورودی جای کتیبه یا سنگ نوشته خالیست که متاسفانه کسی از مکان یا وضعیت کتیبه کاروانسرای ورده اطلاعی ندارد.

ورودی کاروانسرای ورده و جای خالی کتبیه

حیاط کاروانسرای شاه عباسی ورده به شکل مستطیل است و فرم چهار ایوانی دارد که در دو طرف ایوانها 2 طاقچه در وسط و ضلع مقابل درگاه ورودی به اطاقهای پشت ایوانها دیده می شود. این اطاقها دارای طاقچه و اجاق دیواری با دودکش و چاله کرسی در کف می باشد و کف اتاقها با کاهگل اندود شده است.

تصویر دروازه ورودی کاروانسرای ورده در سال 1350

در طرفین این ایوانها طاق نماهایی وجود دارد که هر کدام دارای یک طاقچه دو ضلع و یک اجاق با دودکش در یکی از اضلاع پهلو می باشد. از چهار طاقنما در گوشه های اضلاع شرقی و غربی کاروانسرای ورده به طور قرینه به منظور ورود به طویله ها استفاده می شده ، البته در حال حاضر کل کاروانسرا تبدیل به طویله شده و به آغل گوسفندان تغییر کاربری داده !!! سقف این طویله ها گنبد و بر روی چهارطاقی و تماما با آجر و بطور ضربی زده شده اند .

طاق نماهای در حال تخریب کاروانسرای شاه عباسی ورده

طاقهای کاروانسرای شاه عباسی ورده جناقی است ، مگر چند طاق جدید که هلالی می باشد. این کاروانسرا به جز سه اطاق پشت ایوانهای جنوبی ، شرقی و غربی ، اطاق دیگری جهت پذیرایی از مسافرین را نداشته و مسافرین مجبور بوده اند در طاقنماهای داخل حیاط و داخل طویله ها شب را به صبح برسانند. کف ایوانها ، طاقنماهای حیاط ، طویله ها ، هشتی و طاقنمای جبهه شمالی خارج کاروانسرا کلا با آجر و بطور جناقی مفروش شده ولی کف پیشخوان ، مدخل هشتی ، مدخل حیاط و اطراف دیواره ای داخل حیاط به عرض 2 متر سنگ فرش شده که متاسفانه بیشتر آجرفرشها از بین رفته است!!

ویرانه طاق نماهای کاروانسرای ورده

دربهای این کاروانسرا (مثل کتیبه آن) کلا از بین رفته و یا مفقود شده ، پشت بام کلا با آجر فرش شده  و در و دیوار جبهه خارجی کاروانسرای ورده در چهار ضلع پشت بام جان پناهی به ارتفاع یک و نیم تر بوجود آورده که دارای سوراخهایی چهارگوش جهت نگهبانی و تیراندازی بوده. بعضی از گنبدها دارای سوراخی مدور در وسط گنبد جهت روشنایی داخل طویله می باشد . لبه جان پناه ها را با آجرهای بزرگ قرمز رنگ بطور ضربی و شیب دار هرچین نموده اند.

از سال 1352 کاروانسرای ورده به مرمت احتیاج داشته !!!

جبهه خارجی کاروانسرای ورده در دو طرف دروازه کاروانسرا 10 طاقنما وجود داشته که باز هم متاسفانه طاقنماهای شمال شرقی خراب شده و اولین طاقنمای سمت شرق مدخل را با سنگ و گل مسدود نموده اند و بطور کلی پی خارجی دیوار این جبهه فروریخته و دیوار آن شکست برداشته !!!!

راه پله ورودی به پشت بام کاروانسرای ورده

در چهار گوشه خارجی کاروانسرا چهار برج و در وسط سه ضلع جنوبی و شرقی و غربی یک برج به صورت نیمه مخروط وجود دارد.